03 Ağustos 2016 Çarşamba 10:05
Camideki Motifler Cemaati Gerdi!

Trabzon'da 1529 yılında dönemin Osmanlı Valisi İskender Paşa tarafından yaptırılan tarihi İskenderpaşa Camii'nin mihrabındaki kabartmanın, cemaatin bir bölümü tarafından ‘hayvan başına’ benzetilmesiyle başlayan tartışma, cemaatin bir bölümünün camiyi terk etmesine neden olmuştu. Bilirkişiler ise kabartmanın Osmanlı süsleme sanatında bitkisel bir süs olduğunu aktararak, cemaatin tepkisini dindirmişti. Benzer bir sorunda 2 Nolu Beşirli mahallesinde bulunan Yalı Camii’nde yaşanıyor. Cami cemaatinin bir kısmı, mihrapta, çini işlemesinde ve camlarda haç işareti olduğunu iddia ediyor. Cami imamı Muhammet Erdoğan, tepkilerden haberdar olduğunu belirterek, cemaatin içinin rahat etmesi adına cami camlarını değiştirme kararı aldıklarını aktardı.

SELÇUKLU MOTİFLERİNDEN ESİNLENİLMİŞ 
Camide inceleme yapan KTÜ Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Yavuz, “2 Nolu Beşirli Mahallesi Yalı Camii’nin mihrabındaki süslemeler, Selçuklu geometrik süslemelerinden esinlenilerek yapılmış bir uygulamadır. Buradaki mihrabın süsleme programı, bitkisel desenli olan iki kenar bordürü hariç, diğerlerinin geometrik desenlerden oluştuğu görülür. Burada bezeme motifleri arasında tartışmalara sebep olan bordür, mihrabın her iki yanında, kenar bordürlerindeki uygulamalardır. İslam sanatında sıklıkla kullanılan bu tür süsleme programlarının temel felsefesi, köşeli yıldızlardan ki bu yıldızlar beş, altı, sekiz, dokuz, on, hatta on iki köşeli de olabilir. Gelişen geometrik sistemin sonsuza doğru açılımını ifade eder. Bu düşünce aynı zamanda tek merkezden idare edilen kâinat fikrinin de temsilcisi durumundadır” dedi.

ikinci-iskenderpasa-vakasi-(4).jpg

HAÇ İŞARETİ DEĞİL
Haç işaretine benzetilen çini motiflerini de değerlendiren Yavuz, “Burada üzerinde durulan motif, basitçe birbirini dik olarak kesen iki doğrunun oluşturduğu artı ya da çapraz işaretidir. Bu işaret sanat tarihi literatüründe haçvari şekil olarak ifade edilir. Özellikle Selçuklu mimarisinde, taş, çini veya ahşap üzerine uygulanmış geometrik bezeme kompozisyonlarda bu haçvari şekillerin kullanıldığı görülür. Bu uygulamalara en tipik örnek Selçuklu dönemine ait Kubadabad Sarayı kazılarından elde edilmiş olan ve günümüzde Konya- Karatay Müzesi’nde sergilenen duvar çinileridir. Bunların dışında, Büyük Selçuklulara ait İran’daki I. Karagan Kümbeti’nde, Anadolu Selçuklu sanat eserlerinden; Sivas-I. İzzettin Keykavus Türbesi kasnağında, Konyaİplikçi Camii Eski Mihrabında, Konya-Sırçalı Medrese eyvanının arka duvarında, Konya- Karatay Medresesi’nin eyvanında, Sivas-Gök Medrese’nin yan eyvanında bulunan süslemelerde bu ve buna benzer haçvari geometrik desenlerin kullanıldığı görülür” diye konuştu.

OSMANLI MİMARİSİNDE SIKLIKLA UYGULANIR
Cami cemaatinin, caminin dış görünüşünü de kiliseye benzetmesine açıklık getiren Prof. Dr. Yavuz, “Süsleme dışında caminin plan şeması konusunda da herhangi bir problemli durum söz konusu değildir. Zira bu caminin planı, özellikle Osmanlı mimarisinde sıklıkla uygulanan, tek bir merkezi kubbenin dört yandan birer yarım kubbe ile desteklendiği, merkezi plan şeması uygulanmıştır. Burada klasik örneklerin dışında görülen uygulama, alt yapının ki bu genelde Osmanlı örneklerinde kübik bir alt yapı şeklindedir, bu camide askı kemerler şeklinde düşünülmüş olması ve kasmağa veya üst örtüye geçişte kullanılan pandantiflerin doğrudan dışa yansıtılmasıdır” şeklinde konuştu.

(İlkhaber / Meryem Akgün)

Son Güncelleme: 03.08.2016 10:19
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Karadenizinsesi.com